Ẩm thực

Làng nghề ẩm thực “Nam Phổ”

16:18 - 11/07/2019
“Nam Phổ” được biết đến nhiều nhất chính là nhờ cái danh tiếng làng nghề “ẩm thực” mà Lê Quý Đôn đã đề cập đến trong sách “Phủ biên tạp lục”, qua 2 thế kỷ XVIII và XIX, từ khi thành lập thủ phủ Phú Xuân - Thuận Hóa.

Từ trước đây, khoảng 5 thế kỷ, theo dòng người Nam tiến (từ Thanh, Nghệ, Tĩnh vào), dân làng Nam Phổ vốn cần cù, chăm chỉ, chuyên nghề làm ruộng vườn. Cánh đàn ông trai tráng rất giỏi nghề phát bụi, phát bờ và khai canh, khai khẩn. Họ làm vườn trồng cây ăn quả như cây cau, mãng cầu, mít, đào, chuối. 

Cả làng, gia đình nào cũng có vườn, không lớn thì nhỏ. Quanh năm cây trái sum suê, mùa nào thức nấy, ngày ngày vợ con gánh ra chợ bán. Về phần phụ nữ thì tảo tần, giỏi nội trợ và khéo tay, hay làm các thứ bánh trái để giỗ kỵ hay lễ tết.


Các món ăn đặc sản bày trên gánh hàng rong đơn sơ của dân làng Nam Phổ

Những cái tên không thể cắt nghĩa

Dần dần từ đó theo cách “gia truyền”, người mẹ, người bà dạy con cháu nữ công gia chánh; rồi làng nghề ẩm thực “Nam Phổ” hình thành. Ban đầu chỉ mới nổi tiếng ở Huế. Sau đó, những cô gái trong làng đi lấy chồng xa, cũng đem theo cái nghề làm bánh “gia truyền” ấy để mưu sinh. Thế là thương hiệu ẩm thực “Nam Phổ” được phổ biến khắp nơi (đến Hà Nội, Vinh (Nghệ An), Đà Nẵng, Gia Lai, Nha Trang, TP. Hồ Chí Minh, Cần Thơ đều có). 

Nghe nói đến tên “Nam Phổ” mọi người biết ngay đó là những món ăn đặc sản Huế. Nó mang những cái tên kỳ lạ “rặt” Huế - rất khó cắt nghĩa và cực kỳ “chân quê” như: bánh canh, bánh nậm, bánh ít, bánh ướt, bánh ram, bánh bèo. Có người hỏi “cắc cớ”: "Đã gọi là bánh sao còn gọi là canh? Bánh ít là bánh gì? Ai biết cắt nghĩa giùm tui vì sao gọi là “nậm”? – Xin chịu, không thể hiểu được nhưng mà nó ngon; cũng như đâu có dễ hiểu mà tranh Picasso vẫn bán đắt nhất thế giới đó thôi. 

Gia đình người viết bài này đang ở trên đất làng Nam Phổ (xã Phú Thượng, huyện Phú Vang). Cách cầu Trường Tiền 5,5km về phía biển Thuận An; nơi đây có những vườn cau xanh tốt, trái rất ngon: “Ru em cho théc cho muồi/ Để mẹ đi chợ mua vôi ăn trầu/ Mua vôi chợ Quán, chợ Cầu/Mua cau Nam Phổ, mua trầu chợ Dinh” (câu hò Huế). 

Tầm 12 giờ trở về chiều, trên đường Nguyễn Sinh Cung – một con phố nhỏ chủ yếu làm dịch vụ du lịch, nối liền vùng ngoại ô Nam Phổ đi qua Đập Đá đến đường Lê Lợi, du khách sẽ gặp từng tốp phụ nữ từ làng Nam Phổ, trẻ khỏe đi bộ, người già ngồi xích lô, lũ lượt lên thành phố Huế bán rong.


Đây là “bánh nậm” - món ăn mà trẻ em tuổi mẫu giáo, mầm non rất thích

Người Huế, khách sành ăn thường đợi những phụ nữ “chân đất” và gánh hàng rong mộc mạc ấy để đãi đằng bạn bè phương xa. 

Trong các món ăn đặc sản của Nam Phổ, phải nói rằng món bánh canh nổi bật nhất. Miền Trung khí hậu khắc nghiệt “chưa mưa đã lụt, chưa nắng đã hạn”, món này phổ biến bốn mùa. Ở đâu, lúc nào cũng có thể ăn được. Trẻ lên hai lên ba tuổi, chiều nào mẹ cũng “đút” cho từng muỗng bánh canh chay (không cay). Người già, người ốm dậy ăn vào dễ tiêu hóa. Dân lao động thợ thuyền mua bánh canh, chan vào bát cơm nguội cho dễ “nuốt” và no căng cái bụng.

Tuy gần đây, theo trào lưu dân nhập cư, người xa xứ tạm trú tại Huế đã bày bán nhiều món bánh canh khác như bánh canh cá lóc (người Huế đi chùa không ăn cá lóc, cá gáy), hay bánh canh tôm cua, bánh canh thịt bò, trứng cút, bánh canh lươn. Song nhìn chung, vẫn không thể sánh “ngang tầm” với bánh canh Nam Phổ, xét về “danh tiếng” và “đẳng cấp” trên bàn ăn. 

Trước hết, muốn phân biệt bánh canh Nam Phổ thì hãy nhìn những sợi bánh; được làm từ bột gạo nguyên chất, giống gạo địa phương khó trồng nhưng thơm ngon. Sợi bánh được “vắt” bằng tay, mỗi sợi chiều dài, kích cỡ rất đều đặn, nấu lên đặc sền sệt mà không dính.

Muốn ăn ngon phải chọn đúng giờ

Bạn đến Huế, nhớ đừng đi ăn các thứ bánh gọi là đặc sản Nam Phổ vào buổi sáng nhé. Bởi vì chắc chắn sẽ gặp nhà hàng “treo đầu dê bán thịt chó”, nhà hàng hạng B và B’ chả mắc mớ gì đến làng Nam Phổ (chủ quán gốc gác đẩu đâu, giọng nói trọ trẹ như Huế); hoặc ít xui xẻo nhất cũng sẽ “đụng” hàng đã “tồn kho” trong tủ lạnh (nhân nhụy bánh không còn chất tươi). Chi tiết này liên quan đến “truyền thống” hơn 200 năm nay. 

Hầu hết phụ nữ Nam Phổ buổi sáng ra chợ bán trái cây hái trong vườn nhà, sau đó mới đợi hàng thủy sản tôm, cua từ đầm Chuồn, đầm Sam, đầm phá Tam Giang lên để chọn mua thứ tươi sống nhất. Con tôm phải cong đuôi giãy đành đạch. Con cua mắt thô lố, hai càng tám cẳng còn ngọ nguậy. 

Ngày xưa ở quê làm gì có tủ lạnh, nước đá nên họ chỉ mua số lượng vừa đủ, để chế biến thành nhân, nhuỵ bánh, bán hết trong một buổi chiều, không để tới hôm sau. Đặc sản làng Nam Phổ “chính hiệu” vì thế mới ngon.


Món “bánh canh” Nam Phổ độc đáo “có 1 không 2” không lẫn vào đâu được

Ngày nay theo quy hoạch, dù Nam Phổ sắp lên “thành phố”, nhưng hàng rong Nam Phổ vẫn giữ “lệ” làng đi bán buổi chiều. Khách eo hẹp thời gian lưu trú, muốn thưởng thức đặc sản Nam Phổ vẫn cứ phải chờ đến 13 giờ chiều mới có, còn bạn muộn màng để sau 17 giờ là hết hàng, “thắp đuốc tìm không ra”!

Muốn phân biệt hàng Nam Phổ với nơi khác, phải biết một chi tiết đặc trưng nữa của Nam Phổ là khi họ bày biện các món bánh ra dĩa, ra mâm, thường có những cái “nĩa” làm bằng tre, dài một gang tay, chuôi nhỏ bằng chiếc đũa, đầu lưỡi như ngọn dao bổ cau. 

Theo phong tục, người Huế làm những cái nĩa tre như thế để đặt trên dĩa đầu heo cúng lễ chạp, giỗ kỵ. Tre - chất liệu dân dã, mộc mạc ấy đã góp phần làm nên “cái hồn” trăm năm của đặc sản Nam Phổ vậy.


Món “bánh ướt” và những cái “nĩa” làm bằng tre đặc biệt “không giống ai”

Trải qua năm tháng dãi dầu, các món ăn gắn liền với nhiều thế hệ phụ nữ Nam Phổ, chiếc đòn gánh kẽo kẹt trên vai, đôi chân rảo bước trên hè phố, nay càng nổi tiếng trong văn hóa ẩm thực Huế. 

Vào nhà hàng sang trọng, chúng được bày biện trên mâm, trên dĩa cầu kỳ “hoa hòe hoa sói”, khách hoa mắt hoa mũi thì giá cả tăng lên chóng mặt. Song nếu là dân “sành ăn” thì chả cần đòi hỏi. Cứ việc chọn một gánh hàng rong Nam Phổ, vớ lấy một cái ghế nhỏ bằng nhựa; rồi thư thả vừa ăn vừa ngắm phố phường xe cộ xuôi ngược, lắng nghe giọng Huế nói như chim “hót” líu lo, thế là đủ ngon.

Đối với người Nam Phổ, bây giờ có người dễ dàng “tậu” hoặc thuê được cái nhà hàng sang trọng, đầy đủ tiện nghi trên thành phố. Nhưng không, dường như họ muốn gìn giữ cái chất dân dã, mộc mạc, cái “hồn” quê vương vấn trên từng gánh hàng rong hay sao? Chiếc đòn gánh kẽo kẹt ấy mà tràn trề “đẳng cấp”, và quan trọng nhất là phong cách chế biến thanh khiết (không phụ gia), cách bày biện mộc mạc đơn giản đến quê mùa, cách mua bán thật thà chân chất đến dại khờ?

Bạn cứ sà vào bất cứ hàng Nam Phổ nào, bỏ túi khoảng 100.000 đồng/người là đã có thể thưởng thức đầy đủ món ngon “rặt” Huế. Nhiều người sành ăn vẫn có thói quen “chiều chiều ông ngự ra câu”, trông ra vỉa hè chờ các O, các Mệ dưới làng Nam Phổ.

Vũ Hào/ baodulich.net.vn

Tỉnh thành Thừa Thiên - Huế

Thừa Thiên - Huế
Thừa Thiên - Huế là một tỉnh ven biển nằm ở vùng Bắc Trung Bộ Việt Nam, tỉnh lỵ đặt tại thành phố Huế.

Điểm đến Thừa Thiên - Huế

Đầm Quảng Lợi - điểm đến thú vị của Phá Tam Giang
Đầm Quảng Lợi thuộc xã Quảng Lợi, Quảng Điền, Thừa Thiên - Huế là điểm đến thú vị của Phá Tam Giang.
Thừa Thiên - Huế: Nhà thờ Tổ ngành Hát bội - Điểm đến mới của du khách
Mới đây, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đã tiến hành chỉnh trang lại khuôn viên của Di tích Văn hóa cấp Quốc gia Thanh Bình...
Một sớm tại Lăng Kiên Thái Vương
Lăng của Kiên Thái Vương (1845-1876) tọa lạc trên một ngọn đồi kế bên lăng Vua Đồng Khánh ở phía Nam kinh thành Huế.
Chùa Thiền Lâm - Nơi có cả tượng Phật đứng và Phật nằm
Huế được mệnh danh là nôi của Phật giáo Việt Nam. Nơi đây có rất nhiều ngôi chùa mang vẻ đẹp độc đáo và cuốn hút, một trong những...
Khám phá ngôi chùa khác lạ ở xứ Huế mộng mơ
Lâu nay, nhắc đến chùa Huế, đa phần đều nghĩ ngay đến chùa Thiên Mụ, chùa Từ Hiếu… Tuy nhiên, ở Huế còn có rất nhiều ngôi chùa...
Ảnh màu cực quý về chùa Thiên Mụ một thế kỷ trước
Cùng xem loạt ảnh màu hiếm về chùa Thiên Mụ - một biểu tượng của Cố đô Huế - vào những thập niên khác nhau của thế kỷ...
Chợ Đông Ba, thiên đường ẩm thực cho hội sành ăn ở Huế
Chợ Đông Ba không chỉ bày bán đa dạng các mặt hàng mà còn là thiên đường ẩm thực rất được lòng du khách của xứ Huế.
Khám phá đảo tiền tiêu Hòn Chảo - Đảo Ngọc
Địa hình ven biển Thừa Thiên Huế với dạng đặc trưng là dải cồn cát, đụn cát xen giữa đồng bằng duyên hải nằm bên trong và biển...
Thăm Phường Đúc bên bờ sông Hương
Rất nhiều sản phẩm của người thợ đúc đồng Phường Đúc khi xưa đã trở thành di sản, hòa trong kho tàng di sản văn hóa Huế.
Du khách đến với Huế, không thể bỏ qua Lăng Vua Khải Định
Có thể nói rằng Lăng Khải Định là một công trình có giá trị cao về nghệ thuật và kiến trúc trong tất cả các lăng tẩm ở Huế, hiện...
Sắc màu làng hương trầm nổi tiếng xứ Huế
Nếu ai đã từng đặt chân đến đồi Vọng Cảnh, chắc chắn sẽ biết đến làng nghề làm hương nổi tiếng nằm ngay dưới chân đồi.
Làng bích họa bên phá Tam Giang
Nằm bên phá Tam Giang, làng Ngư Mỹ Thạnh, xã Quảng Lợi, huyện Quảng Điền (Thừa Thiên - Huế) mang dáng dấp hoang sơ với cảnh đầm...
Bình yên làng cổ Phước Tích
Nằm bên dòng sông Ô Lâu hiền hòa, làng cổ Phước Tích là một di sản sống quý báu trong bối cảnh nông thôn đang bị đô thị hóa diễn...
Tháp Chăm cổ nằm dưới mực nước biển ở Thừa Thiên Huế
Khi được phát hiện, tháp cổ Phú Diên, được xây dựng cách đây hơn nghìn năm, nằm sâu dưới lòng cát, thấp hơn mực nước biển chừng 5...
Dừng chân nơi được ví như "Đà Lạt trên đất Cố đô Huế"
Lâu nay, biết bao du khách thập phương đến Cố đô Huế tham quan đều dừng chân ở nơi được mệnh danh như Đà Lạt trên đất Huế. Đó...
Sơn Chà – hòn ngọc quý của xứ Huế mộng mơ
Với vẻ đẹp hoang sơ và đầy chất thơ, Sơn Chà được mệnh danh là hòn đảo ngọc của xứ Huế mộng mơ.
Êm đềm Cồn Hến Vĩ Dạ xưa
Qua “Đây thôn Vĩ Dạ”, bài thơ nổi tiếng của nhà thơ Hàn Mặc Tử, người ta biết đến một thôn Vĩ Dạ mộng mơ với cảnh vật nên thơ, có...
Huế - Thành phố của những sắc hoa
Thành phố Huế bốn mùa hoa là điểm đến ấn tượng cho du khách, tạo không gian sống mới cho người dân thành phố.
Nhà vườn An Hiên đón du khách trở lại với vẻ đẹp đậm văn hóa Huế
Nhà vườn An Hiên đón du khách trở lại với vẻ đẹp đậm văn hóa Huế, toạ lạc tại số nhà 58 đường Nguyễn Phúc Nguyên, gần chùa Thiên...
Ai về cầu ngói Thanh Toàn
Chợ quê cầu Ngói Thanh Toàn nằm ở xã Thủy Thanh, huyện Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên Huế, là một trong những di tích nổi tiếng và...
Khe Lạnh - Điểm đến lý tưởng trong những ngày hè ở Huế
Nằm cách trung tâm TP. Huế khoảng hơn 30km về hướng tây nam, Khe Lạnh là một thác nước nhỏ trong khu vực lòng hồ của thủy điện...
Ngôi chùa đẹp nhất xứ Huế
Huế vốn là nơi quy tụ nhiều di tích, thắng cảnh, nhiều ngôi chùa cổ kính nổi tiếng và chùa Thiên Mụ là một trong những địa điểm...
Làng hoa giấy lâu đời ở Huế
Một bó sen giấy của người Thanh Tiên (Huế) làm ra bao gồm hoa, lá, nụ đẹp mắt. Đứng từ xa, những bông hoa khiến người xem ngỡ là...
Ngắm toàn cảnh Huế trong chiều hoàng hôn trên Đồi Vọng Cảnh
Kể cả với ai khó tính nhất, hẳn cũng nao lòng mà lặng đi trước vẻ đẹp của thiên đường nơi hạ giới này.
Cầu ngói hơn 240 năm tuổi
Nhiều du khách tìm đến cây cầu xây từ năm 1776 để hóng mát và chiêm ngưỡng kiến trúc độc đáo.
Đèo Hải Vân
Đèo Hải Vân là ranh giới tỉnh Thừa Thiên – Huế và thành phố Đà Nẵng, từng được vua Lê Thánh Tông phong tặng là “Thiên hạ đệ nhất...
Đại Nội Huế
Đại Nội Huế là công trình kiến trúc độc đáo và cổ kính không thể bỏ qua khi đến với Cố đô Huế.
Huế
Huế là thành phố có bề dày văn hóa lâu đời, cảnh quan thiên nhiên đẹp và hữu tình.

Ẩm thực Thừa Thiên - Huế Xem thêm

Ngọt ngào hương vị ngó sen
Thừa Thiên Huế có nhiều diện tích hồ, ao lớn nhỏ dành để trồng sen. Chỉ riêng trong Thành nội đã có năm hồ trồng sen lớn, nổi...
Ngọt thơm hương vị bánh hạt sen xứ Huế
Không những có giá trị thẩm mỹ, hoa sen lấy hạt còn xuất hiện trong ẩm thực của người Huế với đủ kiểu chế biến bánh ngọt, dùng...
Lò bánh ép hơn 40 năm xứ Huế: Phiên bản khô - ướt đánh thức mọi giác quan
Bánh ép xứ Thuận An có thịt mỡ ướp muối, trứng gà, hành lá nên bánh này được xem là thỏa mãn các giác quan của người thưởng thức,...
Quán bún bò Huế chỉ bán vào đêm có gì mà nườm nượp khách?
Quán bún bò Huế của chị Ty, nằm sâu trong con hẻm 33 Nguyễn Công Trứ, TP. Huế chỉ bán vào ban đêm và khi nào cũng nườm nượp...
Những món bánh đừng quên ăn ở Huế
Huế có hàng trăm loại bánh khác nhau nhưng có 3 món bánh đặc trưng nhất mà đến Huế thì du khách không thể bỏ qua. Vừa là món ăn...
Điểm mặt những món ăn có tên gọi lạ lùng, nghe lần đầu ai cũng bất ngờ
Khâu nhục, cháo độc, da trâu thối, sỏi mầm... chỉ là một vài trong số rất nhiều món ăn hấp dẫn nhưng có tên gọi vô cùng độc đáo,...
Làng nghề ẩm thực “Nam Phổ”
“Nam Phổ” được biết đến nhiều nhất chính là nhờ cái danh tiếng làng nghề “ẩm thực” mà Lê Quý Đôn đã đề cập đến trong sách “Phủ...
Nhớ mắm cá rò
Huế - xứ thần kinh là vùng đất được thiên nhiều ưu đãi với nhiều danh thắng đẹp mê hồn. Đường bờ biển dài cũng là lợi thế để Huế...
Lóc cóc chả nướng ống tre Huế
Màu sắc bắt mắt cùng vị béo, thơm của miếng chả nướng bao quanh ống tre bóng màu thời gian là điểm khác biệt mà du khách mỗi khi...

Trải nghiệm Thừa Thiên - Huế Xem thêm

Ngắm hoàng hôn Huế mộng mơ từ chùa Thiên Mụ
Du lịch đến Huế, sau khi tham quan các lăng tẩm, chùa chiền, thưởng thức những món ngon đặc sản, du khách còn có cơ hội được...
Về Thủy Thanh làm nông dân, thưởng thức sản vật đồng quê
Hiện một số người dân Thủy Thanh đã và đang cho ra mắt những sản phẩm giúp khách có nhiều hơn những trải nghiệm khi trở thành...
Xao xuyến một sớm Thu bình dị xứ Huế
Huế mùa thu không chỉ có những trận mưa ngâu buồn tẻ. Thu về trên xứ Huế khiến lòng người xốn xang bởi những khoảnh khắc bình dị,...
Bay trên “những tầng mây”, ngắm Huế đẹp mê hồn!
Được chu du trên flycam qua những khoảng trời và ghi lại cảnh đẹp “có một không hai” của kinh đô cuối cùng của Việt Nam tại cố...
Thơ mộng điểm check in cỏ lau giữa Cố Đô Huế
Đi trên con đường Đoàn Thị Điểm - “con đường phượng bay” trứ danh xưa, vào những ngày thu này như lãng mạn hơn với mùa cỏ lau nở...
Lạ lẫm hoa cỏ tranh bung nở bên Tử Cấm Thành - Đại nội Huế
Loài hoa cỏ tranh vừa nở bung, trắng một góc dưới chân tường thành rêu phong, cổ kính, ngăn bên ngoài với Tử Cấm Thành - Đại nội...
Về Huế đi 'đổi gió' ở vùng đầm phá, ăn bánh xèo cá kình
Đầm phá ở Huế đẹp như một bức tranh, vẫn còn rất hoang sơ và dân dã. Tránh xa những ồn ào phố thị, về đây ta hòa mình với thiên...
Thừa Thiên Huế: Hồ Thủy Tiên cuốn hút du khách nước ngoài
Không chỉ nổi tiếng với dân đam mê “check-in” trong nước, hồ Thủy Tiên - một điểm du lịch dù còn dang dở của Huế từ ngày xuất...
Huế và những con đường rợp bóng cây xanh
Nhắc đến Huế, người ta sẽ nghĩ ngay đến những di tích lịch sử, những chùa chiền, lăng tẩm cổ kính với kiến trúc lâu đời, hay cũng...

Du lịch Thừa Thiên - Huế Xem thêm

Đi Huế bằng phương tiện nào lý tưởng nhất?
Phương tiện đi đến Huế - một trung tâm văn hóa du lịch nổi tiếng của Việt Nam vô cùng đa dạng. Du khách từ thủ đô Hà Nội và thành...
5 ngôi chợ lâu đời và nổi tiếng nhất Việt Nam
Chợ là nơi giao lưu, trao đổi, mua bán, cũng là nơi thể hiện nét văn hóa tinh tế đặc sắc của vùng miền. Là những ngôi chợ lâu đời...
Cận cảnh những bãi biển cực sạch dọc miền Trung
Thiên nhiên ưu đãi kèm thêm ý thức người dân về giữ gìn môi trường đã giúp cho Thừa Thiên - Huế có những bãi biển sạch và trong...
Huế khác lạ với 5 điểm du lịch
Nhắc đến Huế, chắc chắn ai cũng nghĩ tới lăng tẩm, đại nội, cùng các Di sản văn hóa thế giới với những công trình kiến trúc cổ...
Địa điểm quay cảnh làng quê mộc mạc trong phim "Mắt biếc"
Các phân cảnh chủ yếu quay ở Quảng Nam và Huế gợi cảm giác hoài niệm với những người con xa quê.
Nhịp sống Chân Mây
Với vị trí địa lý thuận lợi, thiên nhiên ưu đãi, biển Chân Mây là điểm đến du lịch và là nguồn lợi nuôi sống hàng trăm hộ dân địa...
 Quảng Bình - Quảng Trị - Thừa Thiên Huế, nơi hội tụ của những di sản
Với mật độ dày đặc các điểm đến hấp dẫn, cùng nhiều sản phẩm du lịch đa dạng như: du lịch biển, du lịch sinh thái, du lịch khám...
Huế và 5 điều lý thú ít ai biết
Xứ Huế mộng mơ có vô vàn điều lý thú mà có lẽ bạn còn chưa biết.

Khách sạn Thừa Thiên - Huế Xem thêm

Nhà vườn An Hiên – sự hồi sinh quý giá
Sau ba tháng đưa vào khai thác trở lại, nhà vườn An Hiên – ngôi nhà vườn được xem là mẫu mực của xứ Huế, du khách ngược xuôi đã...
Phiên bản 'Maldives bình dân' ở Huế
Nhà hàng xây dựng theo kiểu resort ở "thiên đường nghỉ dưỡng Ấn Độ Dương", nhìn ra vịnh Lăng Cô đẹp như thơ.

Nhà hàng Thừa Thiên - Huế Xem thêm

Quán cà phê trong Đại Nội
Tứ Phương Vô Sự là một ngôi lầu nằm trong Đại Nội (Hoàng thành) Huế. Mang một cái tên đầy khao khát bình an nhưng Tứ Phương Vô Sự...